AI van Philip Morris domineerde Nederlandse inspraak op EU-tabakswet | Pointer | KRO-NCRV
Overslaan en naar de inhoud gaan
Ga naar de website van NPO Start
Ga naar de website van KRO-NCRV
threads.net
Nieuwsbrief
TikTok
Deel jouw ervaring
Ons onderzoek begint bij jou
Waar ben je naar op zoek?
Zoeken
Zoeken
Foto: Stichting Rookpreventie Jeugd
E-sigaretten
AI van Philip Morris domineerde Nederlandse inspraak op EU-tabakswet
28 juni 2026
Bijna driekwart van de Nederlandse reacties op een strengere EU-tabakswet is volledig door AI geschreven, en negen op de tien daarvan komen uit een tekstgenerator van tabaksproducent Philip Morris. Dat blijkt uit onderzoek van de dataredactie van Pointer (KRO-NCRV) en de NOS. De Europese Commissie is ‘zeer bezorgd’ over dit soort door de industrie gesteunde campagnes.
In Brussel worden de twee grootste Europese tabakswetten herzien: de regels voor tabaksproducten en die voor tabaksreclame. Voordat de Europese Commissie een wetsvoorstel doet, vraagt ze eerst de samenleving om input. Binnen een maand kwamen er ruim 80.000 reacties binnen.
Ter vergelijking: bij 97 procent van dit soort consultatierondes blijft het aantal reacties onder de duizend. Ons onderzoek toont aan dat het enorme aantal reacties op de tabakswet voor een groot deel is toe te schrijven aan een AI-model, een grote meerderheid van de Nederlandse reacties blijken toe te schrijven aan een AI-campagne van Philip Morris (PMI). De tabaksproducent riep burgers in Nederland op om zich uit te spreken tegen strengere regels voor tabak en nicotine.
Dat deed het bedrijf enigszins verhuld, onder de naam 'Your Voice Your Choice'. Omdat dit deel van de raadpleging is afgerond is de tool van Philip Morris inmiddels offline. Via gele affiches bij tabakspeciaalzaken en via de website van IQOS, het e-sigaretmerk van Philip Morris, werden klanten via een QR-code doorgestuurd naar een tool die hun reactie schrijft. We legden ruim 65.000 reacties uit vijftien EU-landen voor aan AI-detector Pangram. Na Portugal, en net boven Frankrijk, komt het grootste aandeel AI-reacties bij ons vandaan. Van de 786 Nederlandse reacties is 71 procent vrijwel zeker volledig door AI geschreven. Voor alle reacties uit de vijftien EU-landen is dat 35 procent.
Experts herkennen een oude tactiek in een nieuw jasje: de tabaksindustrie probeert beleid te beïnvloeden via burgers en andere partijen. De inzet van AI daarbij is nieuw.
[Artikel gaat verder onder de grafiek]
Accepteer social media cookies om de inhoud te bekijken.
Het zijn geen losse teksten uit ChatGPT of een andere chatbot. De website waar mensen terechtkomen leidt je door een aantal opties: of je rookt, welke producten je gebruikt en “welke aspecten het belangrijkst zijn voor u”. Deze enquête-vorm met multiple choice moet de input vormen voor de AI-tekst die je na het kiezen kan laten maken. Pointer vulde verschillende keuzes geautomatiseerd in en liet zo meer dan honderd AI-teksten maken, die we vergeleken met de Nederlandse reacties. Dan blijkt dat negen op de tien AI-reacties zó sterk lijken op de honderd teksten uit de generator van Philip Morris, dat ze er vrijwel zeker vandaan komen.
De tool schrijft de reactie in de ik-vorm. Met maar één knop geef je aan dat je voor verdere beperkingen bent. Elf van de twaalf “belangrijke aspecten” geven je argumenten tégen strengere regels. Ook de “verdere zorgen” die de gebruiker kan aanklikken zijn allemaal negatief over verdere regulering. In de teksten die we genereerden dook regelmatig een argument op dat we niet vooraf als input hadden meegegeven, zoals het idee dat strengere regels averechts werken, of dat het product een minder schadelijk alternatief is.
Vanuit het oogpunt van democratische inspraak [..] gaat dit voor mij duidelijk over de schreef
Nadat de tekst is gegenereerd, word je naar de website van de EU-commissie gestuurd en gevraagd of je daar uit eigen naam de tekst wilt versturen. Dat de tool vrijwel alleen tegen regulering stuurt, zien we terug in de inzendingen: van de 370 reacties die vrijwel zeker uit de PMI-tool komen, pleiten er maar zes voor verdere regulering.
Over de schreef
Experts zien misleidende kenmerken in de campagne. Burgers aansporen om feedback te geven op aankomende wetgeving is op zichzelf een geaccepteerde vorm van lobby, zegt Rik Joosen, bestuurskundige aan de Universiteit Leiden en gespecialiseerd in lobby en EU-beleid. Het probleem zit in de sturing. "Een AI-tool is hier effectief geweest om burgers deel te laten nemen, maar niet met hun volledig eigen, oprechte en ongestuurde stem", aldus Joosen.
De naam 'Your Voice Your Choice' suggereert een neutraal platform, terwijl Philip Morris alleen in kleine letters wordt genoemd en de voorgeselecteerde antwoorden bijna allemaal één kant op wijzen. "Vanuit het oogpunt van democratische inspraak en ethische lobby gaat dit voor mij duidelijk over de schreef", zegt Iskander de Bruycker, hoofddocent EU-lobby...